كعبه و سنگ نشانى است كه ره گم نشود / حاجى احرام دگر بند ببین راه كجا است

ما كعبه را نمى‏پرستیم، بلكه همان طور كه گفته مى‏شود تمام مساجد خانه‏ى خدا هستند، مسجدالحرام و كعبه نیز داراى این عنوان مى‏باشد. هدف مطیع فرمان او بودن است و بسیارى از اماكن و اعمال عبادى نمادى جهت زنده نگهداشتن این هدف اصلى است. تشبیه كعبه به بت تشبیهی نادرست است، زیرا بت معبود بت پرستان است، نه معبد آنها. اما كعبه معبود هیچ كس نیست. همه كسانی كه رو به كعبه نماز می خوانند یا گرد آن طواف می كنند خدا را می پرستند، نه كعبه را. از طرف دیگر استقبال یا رو به قبله كردن در نماز، اسرار و حكمت‏هایى دارد.

وجود یك پایگاه عبادتى مانند كعبه و لزوم توجه به آن در حال نماز، هیچ گونه تلازمى با جسمانیت خداوند ندارد؛ چنان كه زمان معین نماز، مستلزم زمان‏مندى خداوند نیست و عربى بودن نماز، به معناى عرب بودن خدا نمى‏باشد.

استقبال یا رو به قبله كردن در نماز اسرار و حكمت هایى دارد. برخى از حكمت‏هاى آن عرفانى، سیاسى و اجتماعى آن عبارت است از:

1- كعبه زمینى و جسمانى، نمادى از توجه به كعبه حقیقى است كه مرتبه‏اى فراتر از عوالم جسمانى دارد. آیة الله حسن زاده آملى در این باره مى‏نویسد: «[در نماز ]توجه به كعبه حقیقى مى‏نمایى كه عبارت از دل است كه در عالم بدن انسان به منزله «كعبه» است، و به منزله «بیت المعمور» است در آسمان چهارم، و به منزله عرش است( هزار و یك نكته، ص 100، نكته 103؛ ق: دیلمى، حسین، هزار و یك نكته درباره نماز، ص 62 )

2- كعبه از آن جهت كه به خداى متعال انتساب یافته و به «بیت الله» مشهور است؛ شرافت خاصى دارد و رعایت و احترام آن لازم است. به همین جهت سفارش شده كه در حالت‏هاى خوب معنوى، رو به قبله باشیم؛ لكن در حالت‏هاى نامناسب مانند تخلى و... به جهتى باشیم كه در راستاى قبله قرار نگیریم. در شرح حال امام خمینى؛ آمده است: ایشان هر وقت وضو مى‏گرفت، تمام جزئیات وضو را رو به قبله انجام مى‏داد. حتى اگر دستشویى رو به قبله نبود در هر مورد، پس از آن كه یك كف دست آب بر مى‏داشت، شیر آب را مى‏بست و رو به قبله آب را روى صورت یا دست مى‏ریخت( سرگذشت‏هاى ویژه از زندگى حضرت امام خمینى، ج 3، ص 31 ). در واقع، روى به قبله كردن - به دلیل انتساب كعبه به خدا - موجب توجه دل به او است. امام باقر(ع) فرمود: «هر گاه نماز گزار رو به قبله مى‏ایستد، به جانب خداى مهربان رو كرده است( نهاوندى، محمد فرید، رموز نماز یا اسرار الصلاة، ص 65 ). این نه بدان دلیل است كه خداوند در جهت خاصى مى‏باشد؛ بلكه به سبب محدودیت توجه و اقبال دل است. به عبارت دیگر چون اشتغالات و خواطر نفسانى، توجه دل به خدا را كم مى‏كند؛ قرار دادن یك پایگاه خاص عبادتى و رو كردن به آن، زمینه توجه بیشتر دل به سوى صاحب خانه را فراهم مى‏كند. «سیسلاس» (مورخ مشهور رومانى) به نقل از «كارلایل» انگلیسى در وصف كعبه مى‏نویسد: «این كعبه مقارن میلاد مسیح، اشرف معبدها بوده است. این معبد امروز مانند آهن‏ربا از اقصاى شرق تا انتهاى غرب و یا از دهلى تا مراكش، از چهار سمت، روزى چند بار (براى اقامه نماز)، دل‏هاى مسلمانان را به طرف خود جذب كرده و هر یك از آنان را به ساحت قدس صاحب خانه، متوجه مى‏سازد( پیامبر اسلام(ص) از نظر دانشمندان شرق و غرب، ص 212 ) . كعبه رمز حضور قلب است. امام خمینى(ره) در این زمینه مى‏نویسد: «نكته باریكى در واژه قبله هست كه باید از آن غافل نبود: «قبله» در اصل لغت، اسم عمل ما است، نه اسم خانه (كعبه) ؛ ولى چون این عمل رو به روى با آن خانه انجام مى‏گیرد، كم كم اسم خود خانه شده است. قبله بر وزن «جِلسه» و «وِجهه» طرز ایستادن و رو به رو شدن با چیزى است كه با حضور ذهن انجام گیرد، مواجهه‏اى است كه انسان به حال خبردار مى‏ایستد كه گویى رژه مى‏رود و سان مى‏دهد، نهایت باید این رژه و سان در مورد خانه خدا با همه اعضا و تمام اندام بدن بوده باشد؛ آن هم به حال خبردار و با نظم و احترام و با حضور ذهن كلى. پس قبله به معناى اقبال كردن به چیزى است؛ اما طورى كه اقبال و روى آوردن به آن، همراه با گسستن از غیر باشد كه رنگ پیوستن به آن و گسستن از غیر آن، در عمل آشكار باشد.( حسین انصاریان، عرفان اسلامى؛ ج 5 ص 172 و 173، به نقل از: آداب الصلاة )

3- یكى دیگر از اسرار توجه به كعبه بعد سیاسى - اجتماعى آن است. جابر بن‏حیان از امام صادق‏(ع) پرسید: آیا مركز بودن كعبه براى نماز اهمیتش بیشتر است، یا براى حج؟ آن حضرت فرمود: مركزیت آن براى نماز؛ زیرا بسیارى از مسلمانان نمى‏توانند در تمام عمر حتى یك بار به مكه بروند؛ ولى هر مسلمان در هر نقطه از جهان، روزى پنج بار به سوى كعبه نماز مى‏خواند و مى‏توان گفت در هر شبانه روز پنج بار، نگاه تمام مسلمین جهان در كعبه به هم مى‏رسد و گویا تمام مسلمانان جهان، شبانه روزى پنج مرتبه در چشمان یكدیگر مى‏نگرند و سخن آنان در آنجا به هم مى‏رسد و تكبیر مسلمان در شرق و غرب دنیا، در كعبه شنیده مى‏شود، این مركزیت در هیچ یك از ادیان گذشته وجود نداشته و در آینده هم به وجود نخواهد آمد. ( محمدى رى‏شهرى، محمد، مناظره در رابطه با مسائل ایدئولوژیك، ص 84 - 85 ) به عبارت دیگر كعبه مغناطیس دل‏هاى اهل ایمان و رمز وحدت و استقلال مسلمانان است و ارتباط نماز و كعبه ارتباطى دائمى است. «اگر كسى از فراز آسمانها به صفوف نماز گزاران كره زمین بنگرد، دایره‏هاى متعددى را مى‏بیند كه مركزیت همه آنها كعبه است و توحید، نقطه تمركز فكر و دل و جان و صفوف مسلمین است.( قرائتى، محسن، پرتوى از اسرار نماز، ص 109، تهران؛ ستاد اقامه نماز، چاپ هفدهم 1378) «گلادستون» (نخست وزیر اسبق انگلستان) در پارلمان این كشور گفت: تا هنگامى كه نام «محمد» (ص) در مأذنه‏ها بلند است و «كعبه» پابرجا و «قرآن» راهنما و پیشواى مسلمانان است؛ امكان ندارد پایه‏هاى سیاسى ما، در سرزمین‏هاى اسلامى استوار و برقرار گردد.( آیة الله مكارم شیرازى، تفسیر نمونه، ج 4، ص 438) پروفسور«روژه گارودى» (دانشمند مسلمان و فیلسوف مشهور فرانسوى) مى‏نویسد: «در نماز، انسان به خود باز مى‏گردد و همه هستى را در وجود خویش احساس مى‏كند و چنین است كه انسان با ایمان به ستایش وادار مى‏شود. در نماز، همه مسلمانان جهان در برابر محراب‏هاى تمام مساجد - كه زاویه آنها به سوى كعبه ساخته شده است - در صف‏هاى فشرده با همدلى و حضور خود به طور گسترده و عمیقى مجذوب مركز خویش و بنیاد خود مى‏شوند.( به نقل از محسن كازرونى، خلوتگه راز، ص 198 )

4- ایستادن رو به قبله، یادآور خاطره‏ها و ارزش‏هاى بسیارى است: مكه شكنجه گاه بلال، قربانگاه اسماعیل، زادگاه على بن ابى طالب‏(ع) ، پایگاه قیام حضرت مهدى(عج)، محل آزمایش ابراهیم و عبادت گاه تمامى پیامبران و اولیا است و چه زیبا است كه نماز گزار آن گاه كه رو به قبله مى‏ایستد، پیش از شروع نماز، مرورى بر این ارزش‏ها داشته باشد.( محسن قرائتى، تفسیر نماز، ص 50.)

5- یكى از بركات دستور قرآن به استقبال قبله این است كه، موجب رشد علمى مسلمین گردید. قرآن كریم مى‏فرماید : « فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَیْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ ... » (بقره آیه 144) «پس روى كن به طرف مسجدالحرام و شما مسلمین نیز هر كجا باشید در نماز روى بدان جانب كنید» و نیز « و من حیث خرجت فول وجهك شطر المسجدالحرام و حیث ماكنتم فولوا وجوهكم شطره ...» ؛ «و اى رسول! از هر جا و به هر دیار بیرون شدى، روى به جانب كعبه كن و شما مسلمین هم به هر كجا بودید روى بدان جانب كنید(بقره ، 150 ) «شطر» در آیه شریفه به معناى سمت و جانب است. ایستادن دقیق در محاذات خانه كعبه و حتى مسجدالحرام، براى كسانى كه از دور نماز مى‏خوانند، بسیار مشكل است؛ اما ایستادن به سمت آن براى همه آسان است. همین دستور قرآنى به نوبه خود موجب پیشرفت علوم جغرافیا، هیئت، هندسه و ریاضى و اختراع قبله نما در بین مسلمین گردید؛ زیرا براى قبله‏یابى و تشخیص جهت آن، نیازمند این علوم بودند.

6- همان طور كه در امور دنیایى و مادى انسان نیاز به نظم و برنامه خاص و معینى دارد، عبادات نیز از این مسأله مستثنا نیست. نماز و احكام آن از جمله استقبال قبله نمونه‏اى عالى از نظم و انضباط در امور عبادى و معنوى است.

(به نقل از سایت پرسمان)

نوشته شده توسط: میثم خزائی   

لطفاً با ما در تماس باشید و نظرتان را اعلام کنید

وبسایت شخصی:
www.rezakhazai.com رضاخزائی
www.rezakhazai.ir رضاخزایی
فروشگاه اینترنتی:
www.takstore.ir تک استور
www.avakana.com آواکانا
www.avakana.ir آواکانا
ایمیل:
rezakhazai135@yahoo.com
rezakhazai135@gmail.com
تلفن: 09112220063 - 09365409323
آدرس: بابلسر - ص.پ 346-47415 رضا خزائی

رضا خزایی